पहाडको खोँचमा आफ्नो सौन्दर्य पोख्ने गज्जबकी दिदीबहिनी गंगाजमुना

Best Khabar Team | २०७६ भाद्र २६ गते बिहिबार


गंगाजमुना अर्थात् गंगा र जमुना, दुई दिदीबहिनी । विशेष त नेपाली समाजमा एकैपटक दुईवटा बच्चा (जुम्ल्याहा बालिका) को जन्म भए उनीहरुको नाम गंगा जमुना राख्ने पुरानो चलन छ । अझै पनि हाम्रो टोल छिमेकमा जुम्ल्याहा दिदीबहिनीको जन्म भए उनीहरुको नाम गंगा जमुना राख्ने चलन छ । तपाईँ हाम्रै टोल तथा छमेक तथा परिवारमै किन नहोस्, गंगा जमुना नाममा दिदीबहिनीहरु भएकै हुनुपर्दछ ।

कतिले अहिले आएर पुरानो नाम राख्न छडिसकेका पनि छन् । तर यहाँ हामीले एकैपटक जन्मिएका दुई दिदीबहिनी गंगा र जमुनाको प्रशंग उल्लेख गर्न चाहेका होइनौं । प्रकृतिको सुन्दर उपहार पानीको लोभलाग्दो झरनाको नाम पनि गंगा जमुना हुँदो रहेछ भनेर धेरैले अनुमान समेत नगरेको हुनुपर्दछ । तपाईँको यही अनुमानलाई मिथ्या सावित गर्ने एउटा ‘गंगाजमुना नामको झरना परापूर्वकालदेखि नै अनवरतरुपमा झरिरहेको छ उत्तरी धादिङ्गको गंगाजमुना गाउँपालिका (साविकको फूलखर्क गाउँविकास समिति) ढाँडखर्कमा ।

पर्यटकीय हिसावले अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिएको यो झरना काठमाडौंबाट कम खर्चमा पुगिने एउटा महत्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तव्य हो । जुन ठाउँ प्रकृतिले पृथ्वीलाई प्रदान गरको केही त्यस्ता महत्वपूर्ण ठाउँमध्येको एउटा सुन्दर ठाउँको रुपमा आज पनि परिचित छ । पहाडको माथिबाट बग्ने दुईवटा झरना नै गंगा जमुना झरना हो ।

कसरी पुग्ने यहाँ ?
गंगा जमुना झर्ना पुग्न काठमाडौंबाट करिब १ दिनको गाडीको यात्रा पार गर्नुपर्ने हुन्छ । हिउँदको समयमा भने करिब ६/७ घण्टामै गंगाजमुना पुग्न सकिन्छ । अहिले गंगाजमुनाको फेदिसम्म कच्ची बाटो पुगेको छ । सार्वजनिक यातयातमा जानेहरुले भने काठमाडौंको माछापोखरीस्थित धादिङ्ग बसपार्कबाट सिधै गंजा जमुना (फूलखर्क) जाने गाडी चढ्न सक्छन् । जुन गाडी बिहान ८ बजेको हाराहारीमा छुट्ने गरेको छ ।.

काठमाडौंबाट नौविसे, मलेखु, धादिङ्गबेसी, ज्यामिरे, गोलाभञ्ज्याङ्ग, सल्यानटार, सल्यानकोट हुँदै फूलखर्क जाने गाडी अपरान्ह २ बजेको हाराहारीमा स्थानीय सुकाभञ्ज्याङ्गमा पुग्ने गर्दछ । त्यसपछि सोही आसपासमा स्थानीय वासिन्दाको घरमा बास बसेर भोलिपल्ट बिहान गंगाजमुना तर्फ पाइला अघि बढाउन सकिन्छ ।

धादिङ्गबेसीबाट सल्यानटारसम्मको करिब ३० किलोमिटर बाटो मध्ये टारीबेसीसम्मको बाटो पिच छ । त्यसपछिको करिब १५ किलोमिटर बाटो कच्ची छ । स्थानीय स्तरमा पाइने लोकल (अर्गानिक) खानेकुराको स्वाद चाख्दै अघिबढ्दा त्यहाँको तामाङ्ग तथा गुरुङ्ग समुदायका विभिन्न धर्म र संस्कृतिको पनि अवलोकन गर्न पाइन्छ । गंगा जमुनाकै आसपासमा भने घरहरु खासै छैनन् । त्यहाँका तामाङ्ग तथा गुरुङ्गहरुको बस्तुभाउ चराउने खर्क जस्तै बनेको छ गंगाजमुना आपासका विशाल फाँटहरु ।

स्थानीय कुकुरधारामा तस्वीर खिचाउँदै भक्तजन ।

पहाडी भूभाग र डँड्यानहरुको बीचमा रहको खाली जमिन बाट मुन्टा नै भाँचिएला जस्तो गरी माथितिर फर्केर हेर्दा माथिको कहालीलाग्दो पहाडबाट झरेका गंगाजमुना झरनाको पानीको छिटा अनुहार तिर पर्छकी भने झैं भान हुन्छ । यस क्षेत्रमा पुग्दा यहाँबाट धादिङ्ग र गोर्खालगायतका जिल्लाका अधिकांश ठाउँहरु देख्न सकिन्छ । अनि पर कहाँ हो कहाँसम्मको डाँडाहरुबाट बनेको क्षीतिजले मन नै फुरुङ्ग बनाउँछ पनि पनि रहेछ ।

जति पहाडतिर उक्लिँदै गयो, उति जाडोको अनुभव पनि हुन्छ । विशाल पहाडको बीचमा रहेको ढुंगैढुंगाको पहराको माथिबाट दुईवटा झरना झर्दै गरेको देख्ने जो सुकैलाई पनि यो झरना र यहाँको वातावरणले मोहनी लगाईदिन्छ । त्यहाँ पुगेर उत्तरपट्टि फर्केर झरनालाई हेर्दा देव्रेपट्टीको झरनालाई गंगा र दाहिने पट्टिको झर्नालाई जमुना भनिन्छ ।

यसलाई जुम्ल्याहा झरना पनि भन्ने चलन छ । तर हिउँदको समय भन्दा वर्षात्का बेला यहाँको झरनाबाट निक्कै ठूलो पानी बग्ने गर्दछ । झरनाको शिरबाट बगेको पानी तल आइपुग्दा थोपा थोपामा परिणत हुने गर्दछ । तलको खर्कबाट गंगाजमुनाको झर्ना भरेर जमिनमा आइपुग्ने ठाउँसम्म पुग्न करिब १० मिनेट पहाड चढ्नुपर्ने हुन्छ । बढेमानका ढुंगाहरुको बीचको भिरालो तथा चिप्लोबाटो निक्कै होसियारीका साथ अघि बढेपछि पहाराको बीचमा पुगिन्छ र त्यहाँ पुगेपछि माथिबाट झरेको पानी ढुंगामा परेर त्यसको छिटाले आसपासमा लागेको लेउ स्पष्टै देख्न सकिन्छ । निक्कै चिप्लो हुने भएकाले यो ठाउँमा अत्यन्तै होसियारीका साथ जानुपर्ने हुन्छ ।

पछिल्लो बर्षहरुमा स्थानीय स्तरबाट यहाँ खुड्किला बनाईएकोले यात्रा केही सहज छ । यस्तै अन्य केही पूर्वाधारहरु समेत निर्माण भएका छन् । यहाँबाट चिप्लियो भने निकै तल पुगिन्छ । तर वर्षात्को बेला यहाँ जान केही कठिन हुन्छ । जुका लाग्ने तथा पानीका कारण पहिरो तथा भलले सडक भत्काउने हुनाले कहाँसम्म गाडी जान्छ भन्ने ठेगान नै हुँदैन ।
बर्खाको बेला करिब करिब कम्मर जत्तिकै ठूलो छाँगो खस्ने यो ठाउँमा हिउँदमा पुग्दा पहाड माथिबाट खसेको झरना तल आइपुग्दा सावरबाट आएको पानी जस्तो सिर्का हान्ने र थोपा थोपाको अवस्थामा आइपुग्छ । गंगाजमुना झनाको मुहान र झर्नाबाट झरेको पानी आइपुगेर जमिनमा ठोक्किने ठाउँसम्मको दुरीझण्डै २ सय मिटर अग्लो छ । यो नेपालकै दोश्रो लामो झरनाको रुपमा परिचित यो झनामा पुगेर सकेसम्म नुहाउने र नसक्नेले सिरपाउ मात्रै धुँदा पनि पुण्य मिल्छ भन्ने पौराणिक कथन छ ।

जंगाजमुना झर्ना झरेको पहाडमा रहेको पहराको बीचमा महादेवको मन्दिर पनि छ । माघे संक्रान्ति तथा मंसीरताका पर्ने हरिबोधनी एकादशीको अवसरमा त्यहाँ मेला पनि लाग्दछ । मन्दिरमा पुग्नका लागि पहराको त्यो साँगुरो बाटोमा लामबद्ध भएर पर्यटक उभिएको देख्दा एकपटक आङ् सिरिङ्ग हुन्छ । पछिल्लो समयमा बाक्लै संख्यामा विदेशी पर्यटकहरु पनि त्यो ठाउँमा पुग्ने गरेका छन् । जिउनै सिरिङ्ग हुने साँघुरो ढुंगाको सिँडीबाट बनाइएको उकालो बाटो चढेर मन्दिरमा पुगेपछि माथि फर्किएर हेर्दा ठूलो पहरा देख्दा एकमन त पहरो नै झर्छ कि भने जस्तो लाग्छ । तलतिर हेर्दा पनि मन नै सिरिङ्ग हुन्छ । ढुंगै ढुंगाको ढाँड परेको जमिन र स्थानीय लामा, तामाङ्ग र घले जातीको बस्तुभाउ चराउने ठाउँ अर्थात् खर्क भएकोले त्यो ठाउँलाई ढाँडखर्क भन्ने गरिएको हो । तर अचम्म के भने गंगाजमुना झरना भएको ठाउँको वरपर वरपर मानिसहरुको स्थायी बसोबास छैन ।

सोही कारणले गर्दा पनि मन्दिर कहिले स्थापना भयो भन्ने विषयमा आधिकारिक जानकारी छैन । मन्दिरमा स्थानीय तामाङ्ग (घले) जातिका मानिसहरु पुजारीको रुपमा पुजामा सहभागी हुने गर्दछन् । त्यहाँ लामा झाँक्रीहरुले ढ्यांग्रो बजाएर देवीको आराधना गर्ने गर्दछन् । हिन्दु र बौद्ध दुबै धर्ममान्नेहरुको समान आस्था गंगाजमुनाप्रति छ । यहाँ पुग्ने भक्तजनले जनावरको बलि होइन मन्दिरमा परेवा चढाउने गर्दछन् । यो मन्दिर र गंगाजमुना झरना रहेको ठाउँमा हरेक वर्ष असारमा तुलसीको विरुवा सार्ने एकादशी (हरिशयनी), मंसीरमा तुलसीको विवाह गर्ने एकादशी (हरिबोधिनि) र माघ १ गते विशेष मेला लाग्दछ । तरपनि मंसीरको मेला चाहिँ विशेष हुने गरेको छ । मन्दिरमा वर्षका विभिन्न समयमा लाग्ने मेला भर्न आउनेहरु मेला लाग्ने अघिल्लो रात नै यो ठाउँमा जाग्राम भएर बस्ने, बत्ति बाल्ने, भजन कीर्तन गाउने गर्दछन्् ।

स्थानीय कुकुर धाराको ऐतिहासिक महत्व
गंगा जमुना झर्नाबाट करिब १० मिनेट उत्तर पश्चिममा अर्को सानो झरना पनि छ जुन स्थानीय स्तरमा ‘कुकुर धारो’ को रुपमा परिचित छ । कुकुर, विरालो, बाँदर वा अन्य जीवजन्तुले सपनामा वा विपनामा टोकेका मानिसहरुले यो झरनामा आएर नुहाउने पुरानो चलन छ । यस्ता मानिसहरु यहाँ आएर नुहाउँदा जीवजन्तुले टोकेको कुनै दोष लाग्दैन भन्ने किंबदन्ती छ । यस्तै यहाँ पुगेर कुकुर धारोमा नुहाउनेहरुलाई पनि कुकुर तथा अन्य जीवजन्तुले जिवनभर टोक्दैन भन्ने विश्वास रहि आएको छ ।

यतिधेरै धार्मिक तथा पर्यटकीय महत्व बोकेको भएपनि यो ठाउँको अहिलेसम्म उचित प्रचार प्रसार तथा विकास भने हुन सकेको छैन । गंगा जमुना क्षेत्र भेटिन् बुट्यान तथा हिमाली क्षेत्रमा विभिन्न खाले महत्वपूर्ण बनस्पतिहरु भेटिन्छ । निरमसी, पाँचऔले, निम, सुनगाभा जस्ता धेरै महंगा र महत्वपूर्ण बनस्पतिहरुदेखि बहुमूल्य आयुर्वेदिक औषधी र विभिन्न खाले सुगन्ध आउने सौन्दर्यका सामान बनाउन प्रयोग हुने बनस्पति तथा विभिन्न खाले पत्थर एवं रुवीको खानी हो यो क्षेत्र । तर राज्यको चरम उपेक्षामा छ यो क्षेत्र ।

कति लाग्छ खर्च ?
गंगा जमुना पुग्न खासै धेरै खर्च लाग्दैन । काठमाडौंबाट करिब ७ सयको हाराहारी खर्च गरेर सार्वजनिक बसको टिकट लिएर सिधै फूलखर्क गाविसको दाङ्गसिङ्ग पुग्न सकिन्छ । सानो समूहमा जाँदा त्यहाँ बसेको तथा खाएको खासै खर्च हुँदैन । अहिलेसम्म गंगाजमुना क्षेत्रमा होटल तथा रेस्टुरेन्ट निर्माण नभै सकेकोले स्थानीयबासिन्दाको घरमा बस्ने र उनीहरुले पकाएको खानुको विकल्प छैन । दाङ्गसिङ् आसपासमा रात विताएर भोलिपल्ट बिहानै त्यहाँबाट गंगाजमुना पुगेर मध्यान्ह ११/१२ बजे पुःन दाङ्गसिङ्ग आउन सकिन्छ । स्थानीय वासिन्दाले कतिपयले निःशुल्क रुपमा अतिथिको रुपमा बास बस्न दिएका हुन्छन् भने कतिपयले सामान्य शुल्क लिने गरेका छन् । जे होस्, यो क्षेत्रमा पुग्दा आजसम्म यहाँका स्थानीयले अतिथीकै रुपमा स्वागत सत्कार गर्ने गरेका छन् । सामान्य तथा ५ हजार रुपैयाँ जति रकम बोकेर गए यो क्षेत्रमा २ /दिन बसेर फर्कन सकिन्छ ।

के के लैजाने ?
गंगाजमुना पुग्न खासै धेरै लुगाफाटोको बन्दोबस्द गर्नुपर्दैन । हिमाली क्षेत्र भएकोले केही बाक्लो ज्याकेट, टोपी तथा राम्रो खालको अफरोड जुत्ता लगाएर गए पुग्छ । साथमा भ्रमणमा निस्कने बेलामा लैजाने साबुन, सेम्फो, टुथब्रस, नेलकटर, केही अत्यावश्यक औषधी, पानीको बोटललगायत बोके पुग्छ । एउटा स्लिपिङ्ग व्याग बोके आफ्नै ओछ्यानमा सुत्न पाइन्छ ।

कोसेली के ल्याउने ?
गंगाजमुनाबाट फर्कँदा स्थानीय गुरुङ्ग तथा तामाङ्ग समुदायले उत्पादन गर्ने आलु, तोरीलगायतका सामान तथा दारका ठेकी, चोयाका सामग्री किनेर ल्याउन सकिन्छ । साथै कतिपय स्थानीयले घरगाउँमै संगलेको गाई तथा भैंसीको शुद्ध घिउ पनि कोशेलीको रुपमा ल्याउन सकिन्छ ।



Comment from facebook



थप खबर पढ्नुहोस्
साढे ४ महिनामा क्यानडामा कोरोना संक्रमितको संख्या करिब १ लाख, मृतक ८ हजार नाघे साढे ४ महिनामा क्यानडामा कोरोना संक्रमितको संख्या करिब १ लाख, मृतक ८ हजार नाघे

२०२६ पुष १७ गते बिहिबार

१४ जुन, २०२०टोरन्टो, क्यानडा । क्यानडामा हालसम्म कोरोना संक्रमितको...

‘चेला’लाई विदेश पठाउने भन्दै लाखौं ठगी गर्ने ‘बाबा’ काठमाडौंमा पक्राउ ‘चेला’लाई विदेश पठाउने भन्दै लाखौं ठगी गर्ने ‘बाबा’ काठमाडौंमा पक्राउ

२०२६ पुष १७ गते बिहिबार

१३ जनवरी, २०२० काठमाडौं । आफूलाई तान्त्रिक बाबा भएको...

काठमाडौंमा डाक्टर कुटपिट प्रकरण : डिएसपी लम्साललाई जिम्मेबारीबाट हटाईयो काठमाडौंमा डाक्टर कुटपिट प्रकरण : डिएसपी लम्साललाई जिम्मेबारीबाट हटाईयो

२०२६ पुष १७ गते बिहिबार

१६ अप्रिल, २०२० काठमाडौं । डिउटी सकेर घर फर्कने...

‘मोबाइलमा भुलिँदै’ राष्ट्रपति सडकतर्फ अघि बढ्दा साइकल यात्रीले गरे खबरदारी ! ‘मोबाइलमा भुलिँदै’ राष्ट्रपति सडकतर्फ अघि बढ्दा साइकल यात्रीले गरे खबरदारी !

२०२६ पुष १७ गते बिहिबार

युरोपेली मुलुक पोर्चुगल, अनि यहाँका राष्ट्रपति मार्सेलो रिबेलो दि...

Top